Altstadt, München: de oude stad die nog draait op lunch, bier en klokken

Marienplatz begint zijn dag voordat de camera's er zijn. Om 11 uur 's ochtends vult het plein zich al, want het Glockenspiel in het Neues Rathaus heeft iedereen aangeleerd op tijd te zijn, of ze het nu leuk vinden of niet: 43 klokken, dansende figuren, een klein zestiende-eeuws huwelijkstheater boven de hoofden van forenzen en toeristen. Dat is de Altstadt in één duidelijke les. Dit is de ommuurde stadskern waar München uit is gegroeid, en hij gedraagt zich nog steeds als de oude motor van de stad — groots, druk, een beetje zelfingenomen, en absoluut functioneel. De dubbele koepels van de Frauenkirche verankeren de skyline, de Residenz houdt het koninklijke meubilair gepoetst, en de Viktualienmarkt voedt de hele wijk tussen koffie en lunch in. Wil je het München van bierhallen, kerktorens en winkelstraten, dan vind je het allemaal binnen een kwartier lopen. De truc is om met open ogen en stevige benen te komen.

Waar de Altstadt om bekend staat

De Altstadt is München in zijn meest leesbare vorm. Begin op Marienplatz, waar elke wandeltocht begint en elke local het als kompas gebruikt. Het Neues Rathaus torent boven het plein uit met het Glockenspiel weggestopt in de gevel, en de show — dagelijks om 11 uur, weer om 12 uur, en in de zomer om 17 uur — trekt nog steeds publiek, omdat mensen nu eenmaal houden van mechanische pracht en praal als het goed wordt gedaan.

Een blok naar het zuiden geeft Alter Peter, de Sint-Pieterskerk, het beste panoramische uitzicht over de oude stad, als je het wilt verdienen. Er is geen lift, alleen 306 treden en een ticket dat ongeveer €5 kost, met minder voor kinderen. Op een heldere dag liggen de Alpen aan de horizon alsof iemand ze daar voor de balans heeft neergezet. Het bord aan de voet dat je vertelt of ze die dag zichtbaar zijn, is een van die kleine, praktische Münchense trekjes die ik meer vertrouw dan welke toeristische brochure dan ook.

De Frauenkirche is het andere herkenningspunt dat iedereen zonder nadenken gebruikt. De dubbele uivormige koepels zijn de steno van de stad, en de kerk is gratis te bezoeken. Wil je een ander perspectief, dan kun je de zuidtoren beklimmen. Er omheen voelt de oude stad het meest als een echt centrum in plaats van een museumstuk: trams die langs kerkgevels buigen, kantoorpersoneel dat het plein oversteekt, en bezoekers die zich afvragen of de klokken charmant of bazig zijn. München heeft altijd de voorkeur gegeven aan bazig.

De Residenz, ten noorden van Marienplatz, is het andere grote stuk van de puzzel. Het was het vroegere koninklijke paleis van de Wittelsbachers, en het gedraagt zich ook zo — de ene vergulde kamer na de andere, met de Antiquarium, schatkamer en hoftheater die je een volledige rondleiding geven in dynastieke zelfingenomenheid. Het is een van die plekken die je eraan herinnert dat de welvaart van de stad niet bij toeval is gekomen. De oude heersers bouwden om indruk te maken, en de moderne stad heeft die gewoonte gewoon overgenomen.

En dan is er de Viktualienmarkt, die niet alleen een markt is maar het sociale hart van de wijk. Hij ligt net naast Marienplatz, omringd door kraampjes en met een biergarten in het midden, en het is een van de weinige plekken in de oude stad waar locals nog met opzet alledaagse dingen doen. Ze kopen kaas, mierikswortel, mosterd, honing, worst, kruiden. Ze stoppen voor de lunch. Ze discussiëren over wat vers is. Ze gedragen zich niet alsof ze er door een reisgids naartoe zijn gestuurd. Dat is belangrijk.

Eten en drinken

De Altstadt eet het best wanneer je stopt met 'lunchen' en als een verstandig mens begint te grazen. De Viktualienmarkt is de plek daarvoor. Het is een werkende openluchtmarkt met ongeveer 100 kraampjes, maandag tot en met zaterdag ongeveer van 8 tot 20 uur, met enkele handelaren die op maandag gesloten zijn. Het ritme is gestaag: handelaren die groenten uitstallen, kantoorpersoneel dat in de rij staat, toeristen die na de eerste kerkklok binnendruppelen. Kom hongerig, maar niet gehaast.

Caspar Plautz is de cultstop die ik iedereen zou aanraden die wil begrijpen hoe een aardappel een klein evenement kan worden. Twee vrienden runnen de kraam sinds 2017, en de gevulde gebakken aardappelen met inventieve toppings kosten ongeveer €12. Het wacht wel, dus kom voor 12 uur of na 14 uur en bespaar jezelf het gedrang. Het is niet chic in de lege zin van het woord. Het is gewoon goed, en goed is zeldzaam genoeg.

Die Münchner Suppenküche, de originele soepkeuken van de markt sinds 1982, is de plek voor het weer waar München doet alsof het niet is. Stoven, goulashsoep, iets warms in een kom — het soort dingen dat een marktlunch een echte lunch maakt in plaats van een snack met ambities.

Voor een zittende Beierse maaltijd kijkt Der Pschorr aan de Viktualienmarkt 15 uit over de kraampjes en gedraagt zich zoals een serieuze taveerne hoort te doen. Hacker-Pschorr wordt getapt uit houten vaten, het menu met varkensgebraad en knoedels is degelijk, en het terras is groot genoeg om de markt te zien werken terwijl je eet. Het is niet subtiel, en dat moet het ook niet zijn. De Beierse keuken is op haar best als ze haar eigen doel niet vergeet.

Voor zoetigheid loop je twee minuten naar Café Frischhut — iedereen zegt gewoon Schmalznudel — aan de Prälat-Zistl-Straße 8. Sinds 1973 bakt het zijn gelijknamige reuzeldeeggebak voor je neus, maandag tot en met zaterdag, gesloten op zondag. De geur doet de helft van het verkopen. De andere helft is de eerste hap, die precies zo rijk en onverbloemd is als het zou moeten zijn.

Wil je een meer verzorgde pauze, dan is Dallmayr aan de Dienerstraße 14 de oude grote delicatessenwinkel, 300 jaar en tellende, met een café-bistro boven die ongeveer van 9.30 tot 18 uur open is. Koffie, taart, een lichte lunch achter het stadhuis — beschaafd, ja, maar niet op een broze manier. Beneden is de winkel een echte eetbare schatkamer met meer dan 6.000 producten, van vlees en zeevruchten tot kazen, chocolade, wijnen en de beroemde koffie. Het is waar je naartoe gaat voor cadeaus als je eruit wilt zien alsof je vooruit hebt gedacht.

Uitgaan

's Avonds is de Altstadt geen clubwijk die doet alsof ze cool is. Het is bierhalgebied, en dat is eerlijker. De Hofbräuhaus op de Platzl bestaat al sinds 1589 en blijft 's werelds beroemdste bierhal, wat precies betekent wat je denkt: gewelfde plafonds, een oompaband, liters glazen en plaats voor ongeveer 3.500 mensen. Het is een spektakel en ook een rite de passage, al heeft het baat bij een reservering of de discipline om vroeg te komen. Wil je het volledige toeristentheater van München, daar is het, luid en onverbloemd.

Voor iets minder overspoeld schenkt de Augustiner Stammhaus aan de Neuhauser Straße Augustiner in een van de laatste grote jugendstilbierpaleizen van München. Dat klinkt als marketing totdat je gaat zitten en beseft dat de zaal nog steeds weet hoe het hoort als een bierpaleis: groot, sierlijk en gebouwd voor inzitten in plaats van poseren.

Rond de Frauenkirche heeft de avond een meer buurtgevoel. Augustiner am Dom op Frauenplatz biedt getapt Augustiner en een biergarten, terwijl Andechser am Dom aan de Frauenplatz 7 Andechs kloosterbier serveert met een terras dat uitkijkt op de kathedraal en tot laat in de nacht open is. Dit zijn de plaatsen waar de oude stad geen monument meer is en begint met waar mensen echt gaan zitten.

Als je avond een cocktail nodig heeft in plaats van een liter glas, dan is Schumann's Bar am Hofgarten aan de Odeonsplatz het antwoord aan de noordelijke rand. Charles Schumanns legendarische bar staat regelmatig op de World's 50 Best-lijst en trekt het slimme, media- en societypubliek dat van drankjes met een vleugje reputatie houdt. Schumann zelf staat vaak nog achter de toog, wat het soort detail is dat een bar ervan weerhoudt een museumstuk te worden.

Dingen om te doen

De netste manier om de Altstadt te zien is er in een rondje doorheen te lopen en de bezienswaardigheden de organisatie te laten doen. Begin bij Marienplatz voor het Glockenspiel om 11 uur, of 12 uur als je laat bent, of 17 uur in de zomer als je de tijd neemt. Beklim dan Alter Peter. Het zijn 306 treden, geen lift, ongeveer €5, en elke kuitspierklacht waard. Het uitzicht is het punt natuurlijk, net als het gevoel van de stad in de juiste lagen: kerktorens, daken, verkeer, dan de Alpen als het weer meezit.

De Frauenkirche is de volgende omdat hij gratis te bezoeken is en omdat de oude stad gemakkelijker te begrijpen is als je eenmaal binnenin de meest herkenbare kerk hebt gestaan. De beklimming van de zuidtoren biedt een ander uitzicht, minder bekend dan Alter Peter maar handig als je van panorama's houdt zonder de volledige rij. Ga dan naar het noorden naar de Residenz. Het paleizencomplex is om een reden een van Europa's grote stadspaleizen: de Antiquarium, de schatkamer en het hoftheater zijn geen decoratieve extra's, ze zijn het bewijs.

De Viktualienmarkt is zowel een ding om te doen als een plek om te eten. Dwaal langs de kraampjes, koop iets dat je kunt dragen, en neem het mee naar de centrale biergarten, de enige in de stad die niet aan één brouwerij is gebonden. Hij rouleert elke paar weken door de grote zes van München en je mag je eigen eten meenemen zolang je de drankjes koopt. Dat is het soort regel dat ik respecteer: praktisch, gul en niet doen alsof het een lifestyleconcept is.

Eindig bij de Odeonsplatz en de aanliggende Hofgarten voor een rustiger afsluiting. De zuilengangen, de bomen, het meer afgemeten tempo — het is een nuttige correctie na de markt en de winkelstraten. De Altstadt kan overdag lawaaierig en druk zijn, maar 's avonds weet hij hoe hij een stap terug moet doen.

{{ATTRACTIES}}

Winkelen

De Altstadt is het belangrijkste winkelgebied van München en dat maakt hij niet geheim. De voetgangerszone aan de Neuhauser Straße en Kaufingerstraße loopt ongeveer 700 meter van Marienplatz naar het westen naar Karlsplatz (Stachus) en is een van de drukste winkelstraten van heel Duitsland. Het is van de ene kant tot de andere gevuld met modewinkels, warenhuizen en sportkleding, het soort plek waar je alles kunt kopen en niets onthoudt. Nuttig, zeker. Charmant, niet bijzonder.

Wil je een meer verzorgde winkelervaring, dan heeft de Fünf Höfe — de 'Vijf Hoven' — sinds 2003 meer dan 60 winkels en cafés door overdekte arcades tussen de Theatinerstraße en de Kardinal-Faulhaber-Straße. Het combineert internationale luxenamen met Münchense labels, wat een betere balans is dan de meer generieke omloop van de voetgangerszone. Ik denk er altijd aan als de plek waar de oude stad op adem komt en betere schoenen aantrekt.

Voor eetbare boodschappen is Dallmayr aan de Dienerstraße onovertroffen. Met meer dan 6.000 producten, van vlees, vis, kazen, chocolade, wijn en koffie, is het de plek om iets te kopen dat de treinreis naar huis overleeft en nog steeds als cadeau voelt. De Viktualienmarkt blijft echter de meer lokale winkelplek. Beierse mosterd, honing, specerijen, droge worst en kaas om mee te nemen – dit is de oude stad die doet wat oude steden vroeger deden voordat ze vooral handtassen moesten verkopen.

Waar te verblijven in het Altstadt

Verblijven in het Altstadt koopt gemak in de meest directe zin. Het Marienplein, de Viktualienmarkt, de bierhallen en de belangrijkste winkelstraten liggen op je stoep en je kunt zonder veel moeite naar het Hauptbahnhof of de luchttrein lopen. De keerzijde is de prijs. Dit is een topbestemming, vooral rond het Oktoberfest en grote beurzen, wanneer de kamertarieven scherp stijgen en je moet boeken, tenzij je ervan houdt te betalen voor uitstelgedrag.

De ideale plek is het gebied rond de Viktualienmarkt en het Marienplein: centraal, maar iets rustiger dan de winkelstraten. Het Louis Hotel is een designhotel met 72 kamers met uitzicht op de markt en een dakterras, wat een zeer Münchense manier is om te zeggen dat je in het centrum wilt zijn zonder in de lawaai te slapen. De Cortiina ligt op korte loopafstand, ingetogen in de beste zin, met een hoog aangeschreven wijnbar en ontbijt dat gedeeltelijk uit marktproducten wordt bereid. Dat klinkt verstandig, omdat het dat ook is.

Straten direct aan de as Kaufingerstraße en Neuhauser Straße zijn het handigst om te winkelen, maar ook het drukst en kunnen lawaaierig zijn. Als je wat minder voetverkeer prefereert, kijk dan naar het zuiden en oosten richting de Isartor en de markt. Je bent nog steeds in de oude stad, alleen met iets minder rolkoffers onder het raam.

Rondreizen

Het Altstadt is gemaakt om te wandelen. Je steekt het historische centrum over in ongeveer vijftien minuten en een groot deel is autovrij, dus het heeft weinig zin om een auto mee te nemen, tenzij je van dure frustratie houdt. Het Marienplein is het knooppunt, met de U3 en U6 plus een stapel S-Bahn-lijnen op de hoofdlijn door de stad. Het Odeonsplein bedient de noordelijke oude stad bij de Residenz, terwijl Isartor en Sendlinger Tor de zuidelijke rand vormen.

Vanaf het Marienplein is het Hauptbahnhof één tot twee S-Bahn-haltes of ongeveer tien minuten lopen, wat zo handig is als het klinkt. Voor de luchthaven van München neem je de S1 of S8 rechtstreeks vanaf het Marienplein; de rit duurt ongeveer 40 tot 45 minuten. Trams en bussen vullen de gaten op en de hele oude stad valt in dezelfde binnenstadstariefzone. Met andere woorden: arriveer per spoor, beweeg te voet en laat de stad de rest doen.